Floresan lambalar

Avize ve Aydınlatma

Floresan tüpler içinde atmosfer basıncından daha düşük basınç ile doldurulmuş argon gazı ve bir miktar cıva içerirler.

Tüpün iç yüzeyi Floresan özellikli fosfor maddesi ile kaplanmıştır.

Tüpün her iki tarafında bulunan filamanlara enerji verildiğinde ısınarak akkor hale gelirler. Bu da yüksek hızlı elektronların salınmasına neden olur. Tüpün bir ucunda negatif yüklü ve «Katod» diye isimlendirdiğimiz filaman elektron yaymaya başlar. Tüpün diğer ucundaki filaman ise «Anod» olarak isimlendirilir ve pozitif bir yüke sahiptir. Pozitif yüklü «Anod» tüp içindeki elektronları hızla kendisine doğru çekerek elektronların tüp içindeki geçiş hızlarını arttırır. Alternatif elektrik kullanıldığından elektrik akımının yönü değiştiğinde «Anod» ve «katod» uçları görevlerini değiştirirler. Bu değişim şebeke frekansına bağlı olarak saniyede 50 defa gerçekleşir. Akkor halindeki katod tüp içindeki cıvayı elektronlarla buharlaştırır ve tüpün içi cıva atomları ile doldurulur.Cıva atomlarına çarpan elektronlar mor ötesi bir ışıma meydana getirirler. Gözle görülemeyen bu ışınım tüpün iç yüzeyine kaplanmış olan fosfor maddesine çarparak görünür ışığa dönüşür.

Lambanın ürettiği ışığın rengi fosfora eklenecek katkı maddeleri ile değiştirilebilir.

Tüp içinde cıva buharı oluşmasından sonra artık filamanların ısıtılmasına gerek yoktur. Bu nedenle starter denilen parça filamanlara giden akımı keser. Artık starter yerinden çıkarılsa bile tüp ışık vermeye devam edecektir.

Simit şeklinde yuvarlak floresan lambalar da oldukça popülerdir.

Balastlar

Mekanik ve elektronik olarak 2 tipte üretilirler. Temel görevleri elektron yayılımını sağlamak için filamanları ısıtmak, deşarjı başlatmak için gerekli olan başlama gerilimini sağlamak ve çalışma anında çalışma akımını doğru değerinde sınırlamaktır.

Mekanik Balastlar

Devreye seri olarak bağlanırlar. Sadece giriş ve çıkıştan oluşurlar. Primer ve sekonder sargıları yoktur sadece primer sargıdan oluşurlar. Ark esansında filamanların oluşturduğu kısa devreye yakın direnç nedeniyle artan akımın sınırlandırılmasını sağlarlar. Çalışma esnasında deşarj direnci çok düşük olduğundan akımın sınırlandırılmasında görev alırlar.

Starter parçaya ihtiyaç duyarlar.

Işık verme süreleri gecikmelidir ve başlangıç aşamasında ışıkta çok kısa süreli yanıp sönmeler gözükür.

Mekanik balast bağlı tüplerin ömürleri elektronik balast bağlı olanlara göre kısadır.

Sargı içindeki demir nüve nedeniyle ses yapabilirler.

Açılıp kapanma esnasında elektro manyetik kirlilik yaparak diğer elektronik cihazları rahatsız edebilirler.

Dim edilemezler. Demir nüveli sargı içerdiğinden ağırdırlar.

Kendi çalışması için de şebekeden güç çekerler.

Elektronik Balastlar

Işık verme süreleri çok kısadır. Tüp ömürlerinin uzamalarına yardımcı olurlar.

Starter’e ihtiyaç duymazlar.

Düşük ısı üretirler

Elektronik cihazları rahatsız etmezler.

Hafiftirler.

Dim edilebilen versiyonları vardır.

Kendi çalışma gücü oldukça düşüktür. Güç faktörü yaklaşık 0.95’dir.

Bakım maliyetleri düşük ve montajları kolaydır.

Avantajları

Enkandesen ampuller, ışık veren filamanların bütünlüğünü koruduğu sürece kullanılabilir. Ancak oldukça ince ve hassas bir tel olan filaman sürekli yüksek sıcaklıklarda ısınıp soğuduğundan bir süre sonra özelliğini kaybeder. Zayıf bir noktasından kopar. Bu parça darbelere ve sarsıntılara karşı da dayanıklı değildir. Bu sebepten dolayı akkor ampuller uzun ömürlü değildir. Floresan lambalar ise akkor ampullere oranla 20 kata varan kullanım ömrü sunar ve ortalama 8-10 bin saat kadar kullanılabilir.

Düşük ısısı nedeniyle ısıl kayıpları olmaz ve enkandesen ampullere oranlar çok daha verimli çalışırlar. Şebekeden çektikleri enerji düşük fakat verdikleri ışık seviyesi yüksektir.

Uzun ömürlüdürler. Aynı özelliklerdeki enkandesen lambalara göre 10-20 kat daha uzun ömürlüdür.

Fabrika, ofis gibi geniş mekanların aydınlatmasında tercih edilirler.

Enkandesen ampuller filamanın ısınması ile aydınlatma sağladığından çevresine yüksek sıcaklıklar yayarlar. Floresan lambalar daha düşük sıcaklıklarda çalışabilirler. Çalışma esnasında bile bu lambalara temas edilebilir.

Uzun ömürleri nedeniyle bakım ve değiştirme maliyetleri düşüktür.

Güneş ışığı almayan iç mekanlarda bitkilerin yaşaması için bitki yetiştirme amaçlı floresan lambalar mevcuttur.

Dezavantajları

Başlangıç maliyetleri yüksektir.

Tepkime süreleri uzundur.

CRI değeri enkandesen ampullere göre düşüktür. Rengin önemli olduğu yerlerde tercih edilmezler. Yeni nesil yüksek CRI değerine sahip floresan lambalar da geliştirilmiştir.

Cıva içerdiğinden sağlığa zararlı olabilirler.

Saniyede 100 defa tekrarlanan ışık titremeleri oluştururlar. İnsan gözü bu titremeleri algılayamaz ancak bu titremeler göz bozukluklarına neden olabilir.

Sık açıp kapama yapılması gereken yerlerde kullanıma uygun değildir.

Soğuk dış mekanlar için uygun değildir.

Balast ve starter gibi yardımcı ekipmanlara ihtiyaç duyarlar.